Καύσωνας στην Κύπρο: Πότε χαρακτηρίζεται ένα θερμό επεισόδιο ως καύσωνας;
Η λέξη «καύσωνας» χρησιμοποιείται πολύ συχνά κάθε καλοκαίρι, ιδιαίτερα όταν ο υδράργυρος ξεπερνά τους 40°C. Ωστόσο, από μετεωρολογικής πλευράς, ένας καύσωνας δεν ορίζεται αποκλειστικά από μία πολύ υψηλή θερμοκρασία, αλλά από τη διάρκεια, την ένταση και τις αποκλίσεις από τις φυσιολογικές κλιματικές τιμές μιας περιοχής.
Στην Κύπρο, όπου οι θερμοκρασίες των 38-40°C αποτελούν συνηθισμένο φαινόμενο κατά τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, απαιτούνται περισσότερα από μία απλή θερμή ημέρα για να χαρακτηριστεί ένα επεισόδιο ως καύσωνας. Ναι έχει ζέστη με 38-40 βαθμούς αλλά άλλο η ζέστη και άλλο ο ορισμός καύσωνας. Πρόβλημα στην Κύπρο είναι η υγρασία που αυξάνει τον δείκτη δυσφορίας αλλά από μόνη της η υγρασία δεν θεωρείται καύσωνας.
Ο επιστημονικός ορισμός Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO), δεν υπάρχει ένας ενιαίος παγκόσμιος ορισμός για τον καύσωνα. Κάθε χώρα χρησιμοποιεί διαφορετικά κριτήρια, προσαρμοσμένα στο κλίμα της. Ένα θερμό επεισόδιο χαρακτηρίζεται ως καύσωνας όταν οι θερμοκρασίες παραμένουν σημαντικά υψηλότερες από τις φυσιολογικές για αρκετές συνεχόμενες ημέρες και νύχτες, προκαλώντας αυξημένο κίνδυνο για την υγεία, τις υποδομές και τα οικοσυστήματα. Με απλά λόγια, αυτό που θεωρείται καύσωνας στη Σκανδιναβία μπορεί να είναι μια φυσιολογική καλοκαιρινή ημέρα στην Κύπρο.
Πότε θεωρείται καύσωνας στην Κύπρο; Στο νησί μας δεν υπάρχει ένας επίσημος αριθμητικός ορισμός που να βασίζεται αποκλειστικά σε μία συγκεκριμένη θερμοκρασία. Αρχικά αξιολογείται ένα θερμό επεισόδιο λαμβάνοντας υπόψη αρκετούς παράγοντες: τη διάρκεια του επεισοδίου, τις μέγιστες θερμοκρασίες, τις ελάχιστες (νυχτερινές) θερμοκρασίες, τις αποκλίσεις από τις κλιματικές μέσες τιμές, τις επιπτώσεις στην κοινωνία και στη δημόσια υγεία αλλά και το πεδίο ανέμων(άπνοια έως ασθενές πεδίο ανέμων).
Στην πράξη, επεισόδιο καύσωνα στην Κύπρο παρατηρείται όταν οι μέγιστες θερμοκρασίες στο εσωτερικό φθάνουν ή ξεπερνούν τους 40-42°C για αρκετές συνεχόμενες ημέρες, ενώ παράλληλα οι ελάχιστες θερμοκρασίες παραμένουν ιδιαίτερα υψηλές, συχνά πάνω από 25-27°C. Οι τροπικές νύχτες Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά ενός καύσωνα είναι οι λεγόμενες τροπικές νύχτες. Ως τροπική νύχτα χαρακτηρίζεται εκείνη κατά την οποία η ελάχιστη θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 20°C. Στην Κύπρο, όμως, κατά τη διάρκεια έντονων καυσώνων οι ελάχιστες θερμοκρασίες στις πόλεις και στα πεδινά παραμένουν πολλές φορές μεταξύ 27 και 31°C μέχρι το ξημέρωμα. Αυτό σημαίνει ότι ούτε το έδαφος ούτε τα κτίρια προλαβαίνουν να αποβάλουν τη θερμότητα που συσσώρευσαν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ως αποτέλεσμα, ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να ανακάμψει επαρκώς, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο θερμικής εξάντλησης και θερμοπληξίας.
Ο WMO επισημαίνει ότι οι θερμές νύχτες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες επικινδυνότητας κατά τη διάρκεια ακραίων θερμών επεισοδίων.
Η Κύπρος καταγράφει υψηλές θερμοκρασίες διότι μεταφέρονται πολύ θερμές και ξηρές αέριες μάζες από τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, επικρατεί έντονη ηλιοφάνεια, περιορίζεται η δημιουργία νεφώσεων, εξασθενούν οι άνεμοι, η καθοδική κίνηση του αέρα συμπιέζει και θερμαίνει ακόμη περισσότερο την ατμόσφαιρα. Αυτός είναι ο λόγος που οι θερμοκρασίες μπορούν να φτάσουν ή ακόμη και να ξεπεράσουν τους 44°C στο εσωτερικό του νησιού.
Η σημασία της θερμοκρασίας στα 850 hPa: Στη μετεωρολογία, ιδιαίτερη σημασία έχει και η θερμοκρασία στο επίπεδο των 850 hPa, περίπου στα 1.500 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το επίπεδο αυτό χρησιμοποιείται διεθνώς επειδή επηρεάζεται ελάχιστα από το ανάγλυφο ή την άμεση ηλιακή ακτινοβολία και αποτυπώνει καλύτερα τη θερμική μάζα της ατμόσφαιρας. Στην Κύπρο: θερμοκρασίες 22-24°C στα 850 hPa συνήθως οδηγούν σε μέγιστες τιμές γύρω στους 38-40°C, θερμοκρασίες 25-27°C ευνοούν θερμοκρασίες άνω των 41-43°C, όταν οι τιμές προσεγγίζουν ή υπερβαίνουν τους 28°C, υπάρχει αυξημένη πιθανότητα για ακραίο καύσωνα, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με ασθενείς ανέμους και έντονη ηλιοφάνεια. Φυσικά, οι τελικές θερμοκρασίες εξαρτώνται και από την υγρασία, τον άνεμο, τη νέφωση και την τοπική μορφολογία.
Συμπέρασμα: Ο καύσωνας δεν είναι απλώς μια ημέρα με πολύ υψηλή θερμοκρασία. Δεν θεωρείται καύσωνας όταν η θερμοκρασία φτάσει τους 39 βαθμούς ή και αν παροδικά δηλαδή μικρή διάρκεια φτάσει τους 40 βαθμούς για 1-2 ημέρες. Ο καύσωνας πρόκειται για ένα παρατεταμένο επεισόδιο ακραίας ζέστης, στο οποίο τόσο οι ημερήσιες όσο και οι νυχτερινές θερμοκρασίες παραμένουν ασυνήθιστα υψηλές για αρκετές ημέρες. Στην Κύπρο, όπου τα καλοκαίρια είναι ήδη θερμά, ιδιαίτερη σημασία έχουν η διάρκεια του επεισοδίου, οι θερμές νύχτες και οι αποκλίσεις από τις κλιματικές τιμές. Η κατανόηση αυτών των παραμέτρων συμβάλλει στην καλύτερη προετοιμασία και στην αποτελεσματικότερη προστασία από ένα από τα πιο επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα του κυπριακού καλοκαιριού.
