Τι είναι το φαινόμενο «Ελ Νίνιο» και πώς θα επηρεάσει την Κύπρο;
Το φαινόμενο Ελ Νίνιο (El Niño) επιστρέφει δυναμικά όπως ακούγεται, τραβώντας την προσοχή των επιστημόνων σε όλο τον κόσμο. Μιλούν για ένα ισχυρό Ελ Νίνιο αλλά ο όρος που γράφουν για σούπερ Ελ Νίνιο δεν υπάρχει στη Μετεωρολογία. Πόσο ισχυρό θα είναι ή όχι θα φανεί στους επόμενους μήνες χωρίς να επικρατεί πανικός αλλά παρακολούθηση του φαινομένου. Τι ακριβώς είναι όμως και τι πρέπει να περιμένουμε στην Κύπρο;
Τι είναι το Ελ Νίνιο;
Πρόκειται για μια φυσική κλιματική διακύμανση στον Ειρηνικό Ωκεανό. Όταν οι άνεμοι της περιοχής εξασθενούν, τεράστιες μάζες θερμού νερού μετακινούνται ανατολικά. Αυτό το «κύμα ζέστης» απελευθερώνει ενέργεια στην ατμόσφαιρα, αναστατώνοντας τον καιρό σε ολόκληρο τον πλανήτη προκαλώντας από έντονες ξηρασίες στην Αυστραλία μέχρι μεγάλες πλημμύρες στην Αμερική. Είναι ένα φυσικό ωκεάνιο και ατμοσφαιρικό φαινόμενο, που χαρακτηρίζεται από την αφύσικη αύξηση της θερμοκρασίας των επιφανειακών υδάτων στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό, κοντά στον Ισημερινό και τις ακτές της Νότιας Αμερικής. Βασικά είναι κάτι που υπάρχει εδώ και πάρα πολλά χρονιά και δεν είναι κάτι που εμφανίζεται πρώτη φορά. Κάθε φορά όμως έχει και διαφορετική ένταση επηρεάζοντας διαφορετικά τον καιρό.
- Τι σημαίνει το όνομα: Στα ισπανικά σημαίνει “το μικρό αγόρι” ή “θείο βρέφος”, καθώς το φαινόμενο εμφανίζεται συνήθως γύρω στα Χριστούγεννα στις ακτές του Περού και του Ισημερινού.
- Πώς λειτουργεί: Κάθε 2-8 χρόνια, οι συνήθεις άνεμοι (αληγείς άνεμοι) εξασθενούν. Αυτό επιτρέπει στα θερμά νερά, που κανονικά συσσωρεύονται στη νοτιοανατολική Ασία, να κινηθούν ανατολικά προς τη Νότια Αμερική, ανεβάζοντας τη θερμοκρασία της θάλασσας.
- Παγκόσμιες Επιπτώσεις: Το Ελ Νίνιο διαταράσσει τα κλιματικά πρότυπα παγκοσμίως, προκαλώντας ακραία φαινόμενα, όπως:
- Καταρρακτώδεις βροχές και πλημμύρες στη Νότια Αμερική.
- Ξηρασίες και δασικές πυρκαγιές στην Αυστραλία, την Ινδονησία και τμήματα της Αφρικής.
- Αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας, συχνά οδηγώντας σε θερμότερα έτη-ρεκόρ.
- Διάρκεια: Το φαινόμενο διαρκεί συνήθως περίπου έναν χρόνο.
Γενικά κατά τη φάση αυτή οι δυτικές ακτές της Νότιας Αμερικής δέχονται μεγάλα ποσά βροχής ενώ στην Ινδονησία, στη Νότια Ασία και τμήματα της Αυστραλίας επικρατεί ξηρασία. Ακόμη και οι τροπικοί κυκλώνες και οι τυφώνες του Ατλαντικού είναι λιγότεροι και ασθενέστεροι κατά την φάση El Niño.
Το Ελ Νίνιο αποτελεί τη θερμή φάση ενός ευρύτερου κύκλου που ονομάζεται ENSO (El Niño-Southern Oscillation), ενώ η αντίθετη, ψυχρή φάση του ονομάζεται Λα Νίνια (La Niña).
Ο ENSO (El Niño-Southern Oscillation – Ταλάντωση του Ελ Νίνιο και Νότια Κύμανση) είναι ένας φυσικός κλιματικός κύκλος στον Ειρηνικό Ωκεανό που επηρεάζει έντονα τον καιρό σε ολόκληρο τον πλανήτη.
(Στην εικόνα βλέπουμε με έντονο κόκκινο χρώμα την θέρμανση της θάλασσας στον Ισημερινό δυτικά της νότιας Αμερικής όταν έχουμε Ελ Νίνιο)
Κάθε τρία με επτά χρόνια, στα ανοικτά των δυτικών ακτών της Νότιας Αμερικής κυρίως, σχηματιζόταν μια περιοχή θερμού ύδατος, σαν τον Καναδά μεγάλη. Επειδή εμφανιζόταν την εποχή των Χριστουγέννων οι ψαράδες το ονόμασαν El Nino, από το θείο βρέφος. Στη συνέχεια η μάζα αυτή του θερμού νερού εξατμιζόταν, προκαλώντας καταρρακτώδεις βροχές στις συνήθως ξηρές βορειοδυτικές ακτές του Περού.
Οι ισχυροί ανατολικοί άνεμοι (αληγείς-είναι σταθεροί άνεμοι που πνέουν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στις τροπικές περιοχές, κατευθυνόμενοι από τις υποτροπικές περιοχές υψηλών πιέσεων προς τη ζώνη χαμηλών πιέσεων του Ισημερινού. Η ονομασία τους προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη λήγειν (σταματώ), καθώς ανέκαθεν χαρακτηρίζονταν από την αδιάκοπη και προβλέψιμη διάρκειά τους) στις κανονικές συνθήκες, διατηρούν την ισορροπία του ψυχρού ανατολικού με τον θερμό δυτικό Ειρηνικό. Καθώς το νερό κινείται προς τη δύση θερμαίνεται ακόμη και περισσότερο, επειδή εκτίθεται περισσότερο στον ήλιο. Πάνω από τον θερμό δυτικό Ειρηνικό, σχηματίζονται σύννεφα καταιγίδας.
Το El Nino συμβαίνει όποτε εξασθενούν οι συνηθισμένοι ανατολικοί ισχυροί αληγείς άνεμοι, επιτρέποντας στο θερμότερο νερό από το δυτικό Ειρηνικό να ρέει προς την ανατολή. Αυτό αλλάζει το επίπεδο της θαλάσσης, ενισχύει το θερμό νερό της επιφάνειας στην ακτή της Νότιας Αμερικής, και αυξάνει τη θερμοκρασία του νερού στον ανατολικό Ειρηνικό. Συγχρόνως τα σύννεφα καταιγίδας σχηματίζονται πάνω από τον κεντρικό Ειρηνικό κι όχι στον δυτικό.
Το φαινόμενο Ελ Νίνιο προκαλεί σημαντικές καιρικές αλλαγές σε όλο τον πλανήτη. Κατά τη διάρκειά του, παρατηρείται ανωμαλία στην κίνηση των ατμοσφαιρικών και ωκεάνιων ρευμάτων στον Τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό, που επηρεάζει το κλίμα σε όλη τη Γη. Τα αποτελέσματα είναι εμφανή παντού: η Κεντρική Ευρώπη, τα νησιά του Κεντρικού Τροπικού Ειρηνικού, η Χιλή, η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Ουρουγουάη και η Νότια Κίνα πλημμύρισαν. Η Ινδονησία, η Βόρεια Κίνα, η Αυστραλία, η Ταϊλάνδη, η Κεντρική Αφρική αλλά και τμήματα της Νότιας Αμερικής αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα ξηρασίας.
Πώς επηρεάζεται η Κύπρος;
Η Κύπρος επηρεάζεται έμμεσα και σε περιορισμένο βαθμό από το φαινόμενο Ελ Νίνιο, καθώς η χώρα βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό, όπου εκδηλώνεται το φαινόμενο. Λόγω της μεγάλης απόστασης, η χώρα μας δεν επηρεάζεται άμεσα. Ωστόσο, η έμμεση επίδραση του φαινομένου αναμένεται να δείξει τα σημάδια της κυρίως από το φθινόπωρο και κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Έμμεση επίδραση: Το φαινόμενο επηρεάζει την παγκόσμια ατμοσφαιρική κυκλοφορία και τον αεροχείμαρρο στον Ατλαντικό Ωκεανό που ο αεροχείμαρρος επηρεάζει τον καιρό.
Ο αεροχείμαρρος (διεθνώς γνωστός ως jet stream) είναι ένα ταχέως κινούμενο, στενό και μακρόστενο ρεύμα πολύ ισχυρών ανέμων που πνέουν σε μεγάλα υψόμετρα στην ατμόσφαιρα της Γης. Λειτουργεί σαν ένα «ποτάμι αέρα» στην ανώτερη τροπόσφαιρα, κοντά στο όριο με τη στρατόσφαιρα (τροπόπαυση), σε υψόμετρο περίπου 9 έως 15 χιλιομέτρων.
Ο αεροχείμαρρος επηρεάζεται από το φαινόμενο Ελ Νίνιο γιατί αλλάζει σημαντικά την κατανομή της θερμοκρασίας στον Ειρηνικό Ωκεανό, προκαλώντας μια αλυσιδωτή αντίδραση στην ατμόσφαιρα που εκτρέπει, ενισχύει ή επιμηκύνει τον αεροχείμαρο (jet stream), δηλαδή το ισχυρό ρεύμα αέρα που κινείται από τα δυτικά προς τα ανατολικά σε μεγάλο υψόμετρο.
Ο μηχανισμός αυτός επηρεάζει την κίνηση των καιρικών συστημάτων με τον εξής τρόπο:
- Εκτροπή της τροχιάς των καταιγίδων: Καθώς τα θερμά επιφανειακά νερά του Ειρηνικού μετατοπίζονται προς τα ανατολικά, θερμαίνουν την τροπική ατμόσφαιρα, αλλάζοντας τα βαρομετρικά συστήματα. Αυτές οι αλλαγές επεκτείνονται στα μέσα γεωγραφικά πλάτη, μετακινώντας τον αεροχείμαρο από την κανονική του θέση.
- Ενίσχυση του υποτροπικού αεροχείμαρου: Κατά τη διάρκεια του Ελ Νίνιο, ο νότιος κλάδος του αεροχείμαρου πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό ενισχύεται και εκτείνεται πιο ανατολικά. Αυτό φέρνει καταιγίδες και αυξημένες βροχοπτώσεις σε περιοχές όπως η νότια και νοτιοδυτική Βόρεια Αμερική.
- Επίδραση στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο: Στις ευρωπαϊκές περιοχές η επιρροή του αεροχείμαρου από το Ελ Νίνιο δεν είναι τόσο ευδιάκριτη ή άμεση όσο στην Αμερική, επειδή μεσολαβούν άλλες ατμοσφαιρικές διακυμάνσεις. Στην Κύπρο και τη νότια Ευρώπη, οι επιπτώσεις είναι κυρίως έμμεσες, διαφοροποιώντας τη μεγάλη ατμοσφαιρική κυκλοφορία, ειδικά τους χειμερινούς μήνες.
Σύμφωνα με αυτά που γράφονται(δεν είναι κάτι που λέω εγώ), τα έτη με έντονο Ελ Νίνιο στην Κύπρο συχνά συνδέονται με:
- Ενίσχυση των χαμηλών βαρομετρικών στη Μεσόγειο.
- Πιο βροχερό και υγρό καιρό κατά τους χειμερινούς μήνες στην Κύπρο.
Ωραίο αυτό που λένε το τι μπορεί να φέρει στην Κύπρο αλλά τίποτα δεν μπορεί να θεωρείται απόλυτο και ότι μπορεί να έχουμε βροχερό χειμώνα. Λέγονται, γράφονται και ακούγονται διάφορα σενάρια για την δική μας περιοχή. Εδώ στην Κύπρο έχουν αναφέρει ότι πιθανόν ο επόμενος χειμώνας 2026-2027 τα στοιχεία το δείχνουν για ξηρό, άνυδρο και θερμό αλλά θυμάστε τι μας έλεγαν για φέτος ότι ο χειμώνας 2025-2026 θα ήταν ξηρός αλλά στην πράξη είχαμε αρκετές βροχές στο νησί μας. Τα σενάρια θα υπάρχουν αλλά ποτέ κάτι δεν είναι απόλυτο και αυτό θα φανεί και στην πράξη. Σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσει και ο Αεροχείμαρρος όπως αναφέρω και πιο πάνω. Μέχρι να το δούμε και στην πράξη πως μπορεί να εξελιχθεί διότι τα σενάρια διαφέρουν κατά πολύ μεταξύ τους.
